Về Húc Động nghe câu hát giao duyên của người Sán Chỉ

Thứ Hai, 16/04/2018, 15:19 [GMT+7]
.
.

QTV - Những câu hát giao duyên trong ngày hội Soóng Cọ từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa đặc sắc riêng có của người Sán Chỉ ở Bình Liêu. Đây là sản phẩm tinh thần, là cả một niềm vui, niềm tự hào của người Sán Chỉ. Và quan trọng hơn hết, nó là “sợi dây” để gắn kết cộng đồng. 

“Khèn lá rung rinh gọi bạn xa
Soóng Cọ thấp thoáng bay la đà
Đi tìm ai trong câu hát đối?
Lòng bâng khuâng xao động bồi hồi...”

Giữa không gian của núi rừng, trong ngày 16 tháng 3 âm lịch, đến xã Húc Động huyện Bình Liêu, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh những chàng trai, cô gái xúng xính trong bộ trang phục truyền thống đang ngân nga khúc hát giao duyên.  

Hội tháng 3 hay còn gọi là Hội Soóng Cọ xã Húc Động, huyện Bình Liêu được tổ chức lớn nhất vào ngày 16 tháng 3 âm lịch hàng năm, khi tiết trời ấm áp, cũng là lúc hoàn thành việc cấy hái nên trai gái trong bản có nhiều thời gian trẩy hội. Theo tiếng Sán Chỉ, Soóng Cọ nghĩa là xướng ca, hát giao duyên. Đây là lối hát giao duyên có từ lâu đời của dân tộc Sán Chỉ và được ví như cây cầu bắc mối lương duyên cho biết bao đôi trai gái đến với nhau, nảy nở tình yêu và kết đôi thành vợ chồng. Khác với nhiều dân tộc thiểu số khác, hát Soóng Cọ của dân tộc Sán Chỉ đặc biệt ở chỗ không có nhạc đệm. Tuy nhiên, không vì thế mà nó kém đi sức hấp dẫn, sự say đắm và ngọt ngào.

Hát Soóng Cọ là hình thức hát đối, hát giao duyên giữa các cặp trai gái với nhau
Hát Soóng Cọ là hình thức hát đối, hát giao duyên giữa các cặp trai gái với nhau

Đây là một hình thức diễn xướng bao gồm những khổ thơ thất ngôn tứ tuyệt (mỗi khổ thơ gồm 4 câu, mỗi câu 7 tiếng). Với thể thức đối đáp, người hát chia làm hai bên, một bên nam, một bên nữ đứng đối diện hát hoặc cùng một lúc có nhiều tốp hát đối nhau. Trước mỗi câu hát giao duyên, người Sán Chỉ thường hò đệm ngân dài, da diết, trầm bổng, nghe say đắm lòng người. Sau đó là lời tâm tình, thủ thỉ. Khi cất lên những câu hát đầu tiên, các bên hát bắt buộc phải có những lời hát mời. Sau các hồi hát chung, các cặp hát hợp nhau hoặc có những tình ý riêng có thể tách ra hát riêng. Những cuộc hát có thể kéo dài từ sáng sớm đến chiều muộn, họ hát say sưa dọc trên các ngả đường đi về bản. Lúc này, họ sẽ cất lên những điệu hát với biết bao tâm sự, nỗi lòng sâu kín từ trái tim và không ít đôi đã nên vợ nên chồng sau những cuộc hát ấy. Tuy nhiện, hát Soóng Cọ có những quy định riêng như không hát với người cùng huyết thống, cùng gia đình (dâu, rể).

Người Sán Chỉ cũng có thể hát giao duyên bất cứ lúc nào, khi lên nương, đi hội, hay đơn giản là những câu chào hỏi thường ngày được sáng tạo thành những câu hát giao duyên dễ đi vào lòng người. Hát  Soóng Cọ thường được diễn ra quanh năm, bất cứ khi nào có dịp, với những dạng hát chính như hát chúc tết, hát mừng đám cưới, mừng nhà mới, hát trao đổi tâm tình, giao duyên. Lời ca trong hát giao duyên của người Sán Chỉ thường mộc mạc, giản dị nhưng lại ẩn chứa nhiều ý tứ. Thông qua lối hát Soóng Cọ, các đôi nam thanh, nữ tú có thể kết bạn và tỏ tình với nhau, gửi gắm những tâm sự đôi lứa để rồi tình yêu nẩy nở, kết duyên vợ chồng; người già trong thôn bản dùng lời hát để răn dạy con cháu về công ơn nuôi dưỡng, sinh thành của cha mẹ, kinh nghiệm đối nhân xử thế, truyền cho nhau những kinh nghiệm trong lao động sản xuất cũng như trong cuộc sống…

Đông đảo người dân tham dự ngày hội
Đông đảo người dân tham dự ngày hội

Hát Soóng Cọ là hình thức sinh hoạt văn hoá có tính cộng đồng rất cao, thường được tiến hành trong dịp lễ hội, kết hợp với các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co, đan phên gánh mạ, đẽo đòn gánh... Khi hát, người hát sử dụng ngôn ngữ địa phương và trang phục truyền thống. Đây là một nét văn hoá đặc trưng đồng thời góp phần truyền bá, quảng bá hình ảnh, ngôn ngữ của dân tộc mình đến đông đảo người dân và du khách.

Bên cạnh những câu hát giao duyên ngọt ngào, về xã Húc Động vào ngày hội hát tháng 3, chắc chắn du khách sẽ có nhiều khám phá, trải nghiệm thú vị về các nét văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc như các hoạt động văn hóa văn nghệ hát giao duyên, xem các cô gái Sán Chỉ trong trang phục truyền thống đá bóng; tham gia các trò chơi đi cà kheo, kéo co, đánh quay, giã bánh truyền thống của người Sán Chỉ và trải nghiệm ẩm thực miến dong; hòa mình vào không gian văn hóa các dân tộc và trải nghiệm đêm hội cắm trại tại núi Cao Ly đồng thời, ra quân bảo vệ môi trường tự nhiên khu vực di tích danh thắng Thác Khe Vằn…

La Lành (Trung tâm TT&VH Bình Liêu)

.
.
.
.
.
.