Bánh trôi ngũ sắc: Món quà độc đáo ngày Tết Hàn thực

Thứ Bảy, 09/04/2016, 22:26 [GMT+7]

QTV - Tết có lẽ là một loại văn hóa đặc sản của người Việt Nam. Mùa xuân có Tết Nguyên đán, Tết Nguyên Tiêu và Tết Hàn thực 3/3. Trong ngày Tết Hàn thực như hôm nay, nhiều gia đình lại cùng nhau quây quần làm bánh trôi,  bánh chay truyền thống. 

Không chỉ mang màu trắng trong truyền thống, bánh trôi cúng Tết Hàn thực giờ đây còn khoác trên mình các loại màu sắc được lấy từ chính các loại rau, củ vốn được sử dụng trong các bữa ăn của gia đình.

Bánh trôi được bày trên bàn thờ cúng tổ tiên ngày Tết Hàn thực
Bánh trôi được bày trên bàn thờ cúng tổ tiên ngày Tết Hàn thực

Mặc dù có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng khi vào Việt Nam, Tết Hàn thực đã được Việt hóa mang phong cách riêng có của người Việt. Khác với Tết Hàn thực ở Trung Quốc, vào ngày này người Việt không kiêng lửa, vẫn nấu nướng bình thường. Mùng 3/3 âm lịch hằng năm, hầu hết trong các mâm cơm cúng tổ tiên của các gia đình đều có món bánh trôi, bánh chay tượng trưng cho thức ăn nguội - hàn thực, mang ý nghĩa hướng về cội nguồn và tưởng nhớ công lao của những người đã khuất. 

Hai thứ bánh trôi và chay đều làm từ bột gạo nếp thơm, bên trên rắc hạt vừng đã rang chín. Bánh chay nặn tròn dẹt, không nhân, đặt lên đĩa nhỏ, khi ăn đổ nước đường lên trên. Bánh trôi thì nặn viên nhỏ, ngoài trắng, trong nhân đường đỏ, thả luộc trong nồi nước sôi, khi bánh nổi lên mặt nước vớt ra vừa chín tới với vẻ ngoài trắng trong, tinh khiết. Tuy nhiên ngày nay, để thêm phần bắt mắt, nhiều gia đình đã chọn làm bánh ngũ sắc mà màu sắc được lấy hoàn toàn từ thiên nhiên. Bánh trôi tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con lên rừng theo mẹ. Bánh chay tượng trưng cho 50 quả trứng nở ra thành 50 người con theo cha xuống biển.

Bánh trôi ngũ sắc bên cạnh bánh trôi truyền thống
Bánh trôi ngũ sắc bên cạnh bánh trôi truyền thống

Chị Nguyễn Cẩm Nhung, P. Cao Thắng, TP. Hạ Long cho biết: Năm nào nhà mình cũng làm bánh trôi vào Tết 3/3 vừa để thắp hương tổ tiên, vừa là dịp để gia đình quây quần. Năm nay, các chị em cùng cơ quan rủ nhau làm bánh trôi ngũ sắc vì tụi trẻ thích màu mè, sặc sỡ.

Theo chia sẻ của chị Nhung, làm màu cho bánh thì dễ nhưng cầu kỳ, nhìn qua nhiều người còn tưởng là phẩm màu, nhưng thực ra đều là các loại cây lá tự nhiên. Chị Nhung chia sẻ: màu tím là màu của củ rền, màu hồng cũng là màu của củ rền nhưng ngâm nước hơi loãng, màu đỏ của gấc, màu xanh của lá dứa hoặc rau cải, màu vàng của nước cam, màu nâu của bột cacao. Vì đều là nguyên liệu thiên nhiên nên bánh cũng phảng phất mùi thơm của các loại cây lá ấy. Bột sau khi ngâm khoảng 1 giờ trong các loại nước trên (sau khi xay, lọc lấy nước) thì lọc cho khô bột sao cho khi nặn không bị dính tay, rồi nặn thành hình tròn. Sau khi thả vào nước luộc, lúc chín bánh trôi sẽ lên màu rất đẹp, tươi tắn.

Bánh trôi được nặn và bày bán ở chợ
Bánh trôi được nặn và bày bán ở chợ

Với các gia đình không có thời gian tự làm thì mua sẵn ở chợ cũng là một phương án được nhiều người lựa chọn. Một tiểu thương chợ Loong Toòng cho biết, ngay từ sáng đã có rất nhiều khách đến mua bánh trôi, bánh chay để cúng Hàn thực, vì mặc dù kỹ thuật làm bánh trôi không khó nhưng việc chuẩn bị nguyên liệu cầu kỳ, hơn nữa bánh trôi ăn cũng chóng ngán nên nhiều bà nội trợ chọn mua vài đĩa về thắp hương và thưởng thức. Mỗi đĩa nhỏ có giá khoảng 10 ngàn, đĩa to 15 ngàn, với các cốc bánh trôi nước, bánh chay cũng có giá tương tự. 

Bánh trôi bày bán
Bánh trôi được bày sẵn trong các đĩa

Ngày xưa để làm được một mâm bánh trôi trong ngày Tết 3/3 cần một sự chuẩn bị hết sức cầu kỳ từ nguyên liệu cho đến khâu nặn bánh, vớt bánh, thậm chí rang vừng sao cho không bị cháy. Tuy nhiên ngày nay, các công đoạn cũng được lược bớt đi nhiều, người ta không còn phải lọc bột bằng cách ủ tro như cách làm ở các vùng quê ngày xưa nữa. Để làm ra bánh đẹp, dẻo mà không khô, không nhão, nặn không bị quá bé hay quá to đòi hỏi sự khéo léo của người làm bánh. Một trong những yêu cầu đầu tiên là phải chọn được loại gạo nếp dẻo, mềm và thơm, có như vậy, bánh mới không bị khô và thơm mùi nếp cái.

Tết Hàn thực không chỉ là dịp để con cháu nhớ về tổ tiên, nguồn cội, mà còn là cơ hội để các gia đình quây quần, đoàn tụ. Cùng nhau làm bánh, đợi bánh chín rồi lại suýt xoa bởi mùi thơm nức mùi nếp cái, mùi vừng, mùi lá dứa, cacao... của đĩa bánh trôi ngũ sắc, lại thấy nao nao cái cảm giác ấm áp bên gia đình./.

Hải Nguyên

.
.
.
.
.
.