Cần có cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực, tránh lạm quyền khi có đặc khu kinh tế

Thứ Bảy, 11/11/2017, 18:55 [GMT+7]
.
.
QTV - Cho ý kiến về Dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, nhiều ĐBQH tán thành phương án không tổ chức HĐND và UBND tại đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt mà thực hiện thiết chế Trưởng đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt (đặc khu) do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, song cần có cơ chế giám sát, tránh lạm quyền.
Theo Tờ trình dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, Chính phủ đã đề xuất và xin ý kiến Quốc hội về hai phương án xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt.
 
Phương án 1: Chính quyền địa phương đặc khu là thiết chế trưởng đặc khu cùng các cơ quan chuyên môn trực thuộc và trưởng khu hành chính, không tổ chức HĐND và UBND. Phương án 2: Tổ chức một cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND. Chính phủ đề xuất ưu tiên lựa chọn phương án 1. Khi thẩm tra tờ trình, Ủy ban Pháp luật chưa thống nhất lựa chọn phương án nào nên lấy ý kiến của QH.
qtv
Phiên thảo luận của Quốc hội. Ảnh: Zing

ĐB Trần Hồng Nguyên (Bình Thuận) cho rằng, tổ chức bộ máy đột phá mới khắc phục được tình trạng thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp, mất thời gian. “Nếu chúng ta cứ do dự, cứ theo nếp cũ thì khó mà tạo ra được sự đột phá. Chúng ta đừng lo là trao quyền nhiều cho Trưởng đặc khu rồi không ai giám sát, vì chúng ta vẫn có Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, HĐND tỉnh. Giám sát ở đây không giống như các địa phương khác mà giám sát thực chất, hiệu quả”, bà Nguyên nói.

Cho rằng bộ máy hành chính đặc khu phải tinh gọn, vượt trội, song ĐB Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam chỉ ra rằng, quy định như trong dự thảo khiến cho địa vị của đặc khu vẫn “chênh vênh”, không rõ thuộc tỉnh hay trung ương quản lý. Theo ĐB Mẫn, nếu cứ để nhập nhằng rất khó tạo ra sự bứt phá. “Luật này phải tạo ra sự thông thoáng, mở ra cơ hội phát triển. Mà muốn đột phá, phải cho đặc khu quyền tự chủ, chứ ràng buộc nhiều thứ cả trung ương lẫn địa phương thì khó phát triển. Do đó có thể nghiên cứu để Trưởng đặc khu trực thuộc T.Ư, có toàn quyền nhằm tạo ra sự đột phá”, ĐB Mẫn nói và đề nghị, quy định về đặc khu phải thông thoáng; đặc khu phải là ước mơ, tạo niềm hứng khởi cho doanh nghiệp.
 
Ủng hộ trao quyền mạnh cho Trưởng đặc khu, ĐB Vũ Trọng Kim (Hải Dương) lưu ý, quy định trong dự thảo đang khiến đặc khu lâm vào cảnh “hai mẹ hai cha, vừa địa phương vừa trung ương quản lý”. “Chúng ta đừng để lâm vào câu chuyện tập thể, trách nhiệm tập thể, rất trì trệ vì chờ đợi nhau”.
 
ĐB Lê Anh Tuấn (Hà Tĩnh) cảnh báo, với các quy định “lấn cấn” như dự thảo thì chưa đảm bảo Trưởng đặc khu có đầy đủ thẩm quyền quyết định và chịu trách nhiệm trước Thủ tướng. “Trưởng đặc khu phải là người chịu trách nhiệm cao nhất để nhà đầu tư đến làm việc, như thế mới tạo ra sự thông thoáng”, ông Tuấn phân tích.
qtv
Quảng Ninh đã chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất sẵn sàng cho Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn

Đại biểu (ĐB) Nguyễn Văn Quyền (Cần Thơ) đánh giá so với các nước, đến nay Việt Nam mới xây dựng luật đặc khu là quá chậm. Tuy nhiên, ĐB Quyền băn khoăn: "Cần rà soát, xem xét lại việc giao nhiều quyền quản lý hành chính cho trưởng đặc khu. Nếu có việc gì xảy ra, bộ ngành không can thiệp được là rất khó. Lĩnh vực kinh tế thì có thể giao toàn bộ cho trưởng đặc khu nhưng các lĩnh vực khác thì cần nghiên cứu ủy quyền có mức độ đến đâu là phù hợp" - ĐB Quyền nhấn mạnh.

Đại biểu Đỗ Tiến Sỹ (Hưng Yên) nhận xét mô hình trưởng đặc khu mới với Việt Nam nhưng không mới với thế giới, muốn quyết đoán mạnh mẽ thì nên giao quyền cho trưởng đặc khu. “Tôi nhất trí phương án trưởng đặc khu, chứ phương án 2 thì lai căng, vừa cũ vừa mới, bìu ríu mãi, lại xin ý kiến thì mất đi cơ hội”, ông nói. Đại biểu Sỹ nói thêm: “Nếu không thông qua dự án luật trong thời gian tới thì đất nước mất cơ hội phát triển. Ta loay hoay bàn thì thế giới đã làm rất lâu rồi, và bứt phá rồi”.
 
Theo ĐB Vũ Hồng Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, muốn QH thông qua dự thảo luật tại kỳ họp thứ 5 thì ngay tại kỳ họp này phải thống nhất được mô hình chính quyền đặc khu để cơ quan soạn thảo và cơ quan giám sát tiếp thu, sửa đổi và hoàn chỉnh dự án luật. Nếu cứ mông lung chưa biết mô hình nào thì khó hoàn thành được. Về cơ chế giám sát, để tránh tình trạng trưởng đặc khu lộng quyền, ĐB Thanh cho rằng không phải cứ có nhiều cơ quan giám sát là hiệu quả. Chỉ cần tập trung vào một đầu mối, chịu trách nhiệm giám sát ngay từ khâu phát hành văn bản của trưởng đặc khu là có thể "thổi còi" ngay khi phát hiện vấn đề.
 
Ông Lê Vĩnh Tân, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, cho rằng đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt phải khác so với các quy định nhưng trên cơ sở không được trái với hiến pháp. Cụ thể, về cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan soạn thảo luật trình hai phương án nhưng ưu tiên phương án 1, tức không tổ chức HĐND và UBND ở đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt.
 
“Trong thiết kế bộ máy, trưởng đặc khu được giao rất nhiều quyền hạn, nhiệm vụ, trong đó đại diện tới bốn cấp gồm Chính phủ, các bộ, ngành và của HĐND, UBND cấp huyện, xã. Nếu chúng ta không có chế tài giám sát, kiểm soát rất dễ dẫn đến tình trạng lạm quyền” - ông nói.
 
Về nội dung này, theo ĐB Trương Trọng Nghĩa (TP.HCM), trưởng đặc khu được giao quyền đặc biệt nhưng cũng cần ràng buộc trách nhiệm đặc biệt. Lý do là trưởng đặc khu chịu trách nhiệm trước Thủ tướng và chính quyền địa phương nhưng cá nhân Thủ tướng bận trăm công ngàn việc, bộ ngành không giám sát, tất cả vào hết chính quyền địa phương. Trong khi vừa qua, một số địa phương quyết định sai về cấp phép, môi trường đã phải kỷ luật cán bộ.
 
Cùng ý kiến, ĐB Vũ Trọng Kim (Hải Dương) cho rằng bộ máy đặc khu phải tinh gọn, hiệu quả, được trao quyền tự chủ. “Phải mạnh mẽ trao quyền cho đặc khu, đừng hai mẹ hai cha, vừa địa phương vừa trung ương quản lý. Hiệu lực hiệu quả bắt nguồn từ chỉ đạo, quản lý của cấp trên. Tránh chuyện tập thể, trì trệ và chờ đợi nhau” - ông Kim nói.
 
Còn ĐB Lê Anh Tuấn (Hà Tĩnh) thì đề nghị kết hợp hài hòa hai phương án. Chọn phương án 2 nhưng tăng thẩm quyền cho trưởng đặc khu kinh tế, thậm chí trưởng đặc khu có thể có quyền phủ quyết trong trường hợp có sự khác biệt với quyết định của HĐND, trường hợp cần thiết có thể báo cáo lên trung ương.
 
Đại biểu Trần Văn Quý (Hưng Yên) đề nghị  lựa chọn trưởng đặc khu theo cách tiếp cận hoàn toàn khác dự thảo luật (Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị, Bộ Nội vụ thẩm định và Thủ tướng bổ nhiệm). Ông nói: “Đề nghị người bổ nhiệm vẫn là Thủ tướng, nhưng hình thức là thi tuyển để rất nhiều chuyên gia, lãnh đạo các cục, vụ, viện ở các bộ - những người vừa có kiến thức chuyên môn, vừa có  kinh nghiệm quản lý - tham gia, chứ chỉ có chủ tịch huyện lên làm trưởng đặc khu - vị trí có quyền năng rất lớn - thì khó đảm bảo”.
 
Dự án Luật Đơn vị kành chính - kinh tế đặc biệt gồm 70 điều đã được Chính phủ trình Quốc hội xem xét vào ngày 10/11, và sẽ thảo luận vào ngày 22/11 tới. Dự kiến, Quốc hội sẽ xem xét và thông qua dự án luật này tại Kỳ họp thứ 5 vào năm 2018./.
PV (tổng hợp)
 

 

.
.
.
.
.
.